Królewskie Miasto Darłowo   Darłowo na Facebook'u Darłowo na YouTube Radio Koszalin Pogoda

Darłowo - Darłówko idealny duet do wypoczywania
linia ozdobna
Królewskie Miasto Darłowo linia ozdobna

Jak 706 lat temu lokowano Darłowo

Darłowo, 16 maja 2018 roku

 

 

 Lokowane przed rokiem 1270 miasto Darłowo na prawie pomorskim, zostało zniszczone w roku 1306 podczas napadu  wojsk brandenburskich wspomaganych przez biskupa kamieńskiego na ziemie darłowską i sławieńską. Ostała się w Darłowie jedynie warowna siedziba  Wawrzyńca Święcy określana jako zamek-twierdza. Władcy Państwa Święców synowie wojewody: Piotr, Jaśko i Wawrzyniec spotkali się 1 stycznia 1312 w tej twierdzy  i postanowili w pobliżu  zniszczonego pierwszego miasta lokować i zbudować nowe miasto Darłowo na prawie lubeckim. Musieli jednak poszukać zasadźców, ponieważ w słowiańskim Darłowie ich nie było. Znaleźli ich w pobliskim Koszalinie, który miał już prawa lubeckie od roku 1266.  Akt drugiej lokacji Darłowa (Ruyenwolde - Rugijski Wał) na prawie lubeckim bracia Święcowie (dobrze mówiący po polsku) opieczętowali w siedzibie Jaśka Święcy w Sławsku  21 maja 1312.

 Po raz drugi Darłowo założono na planie zaokrąglonego czworoboku. Oś miasta ze wschodu na zachód wynosiła 400 m, a z północy na południe – 380 metrów. Jedynie w miejscu styku nowego miasta ze starym został zniekształcony plan typowego lubeckiego miasta, ze względu na przebieg wcześniejszego Kanału Młyńskiego opływającego od północy   pierwotne miasto.

Pięciu patrycjuszy z Koszalina  zwanych zasadźcami otrzymało prawo sądownictwa wyższego i niższego na obszarze 210 łanów położonych po obydwu stronach Wieprzy od brzegów morskich po pola położone na wschód od miasta. Ten przywilej obowiązywał jedynie do momentu wyboru przez Święców i zasadźców wójta. Na trzy równe części dzielono dochody z sądownictwa pomiędzy: Święców, zasadźców i miasto.  Zarówno w porcie morskim, jak i na rzece Wieprzy zasadźcy zostali zwolnieni z cła oraz otrzymali prawo łowienia śledzi w morzu trzema łodziami. Zezwolono im również na posiadanie czterech rybaków łowiących ryby na rzece Wieprzy od śluz łososiowych Święców do młyna, z tym jednak, że połowa dochodów z tego przypaść miała miastu.  Duże wpływy mieli zasadźcy z racji prawa poboru połowy czynszów od rzemieślników, mianowicie od piekarzy, rzeźników, szewców i łaziebników i innych.      

Zasadźcy otrzymali też prawo zakupu gruntów poza obszarem miejskim i zwolnieni byli od podatku miejskiego (szosu). Ponadto dostali prawo budowy i posiadania nowego młyna w mieście. Od dwukołowego młyna po upływie roku od jego uruchomienia oddawać mieli Święcom dziesięć miar trojakiego zboża miary lubeckiej. W celu stworzenia jak najdogodniejszych warunków rozwoju miasta jego mieszkańcy otrzymali 8 lat wolnizny od podatków. Ten czas przeznaczono na budowę domów, warsztatów, obejść i zagospodarowanie się na roli. Jednocześnie Święcowie wzięli na siebie obowiązek otoczenia miasta wałami obronnymi i fosami.  Zarządzanie istniejącym już znacznie wcześniej portem Święcowie zastrzegli dla siebie. Nad przestrzeganiem prawa lubeckiego, poboru ceł i utrzymaniem portu czuwał wójt portowy wyznaczony przez Święców. W ich imieniu sprawował on także sądownictwo portowe.  Kupiectwo darłowskie zostało całkowicie zwolnione z opłat celnych. Natomiast kupcy obcy zwolnieni byli z opłat tylko przez dwa dni, a następie byli zobowiązani do płacenia cła, z którego 1/3 szła na utrzymanie portu, a 2/3 stanowiły dochód Święców.  Przywilej lokacyjny wyznaczył prawa i obowiązki zasadźców i umożliwił rekrutację osadników. Miasto zostało wytyczone i rozplanowane pod nadzorem zasadźców przez mierniczych.

Na wstępie wyznaczono place pod rynek i kościół, następnie wytyczono przebieg  ulic oraz miejsc na mury obronne, bramy, fosy i obwałowania. Prostokątny rynek przylegał do głównej drogi  (biegnącej z Koszalina i Sławna w kierunku Słupska). Na rynku wyznaczono miejsce pod budowę ratusza i krytej hali handlowej (sukiennic). Dalej ustalono  wielkość i położenie działek przeznaczonych pod zabudowę. Parcela uwzględniała tereny pod budynek, wjazd, budynki gospodarcze, stajnię i podwórze. Działki przy rynku przeznaczono dla patrycjatu -najważniejszych i najbogatszych mieszkańców miasta. Pozostałej ludności, wyznaczono parcele grupując poszczególne zawody (cechy) wzdłuż odpowiednich ulic. Rzemieślnicy tej samej profesji zazwyczaj skupiali sie na jednej ulicy. Tak było też w Darłowie: młynarze mieszkali przy Młyńskiej, tkacze przy Tkackiej, kowale przy Kowalskiej, a inni rzemieślnicy przy Rzemieślniczej. Każda jednakowo obszarowa parcela budowlana w kształcie prostokąta krótszym bokiem przylegała do ulicy lub placu. Dobrze przemyślany plan miasta i nadane mu prawa przyczyniły się do znacznego rozwoju Darłowa.Na rycinach orłoryby na pieczęciach Święców

Leszek Walkiewicz

Jak 706 lat temu lokowano Darłowo Jak 706 lat temu lokowano Darłowo

Zobacz nas na Facebook'u